Dolar/TL yükseldiğinde borsanın ne yapacağı sorusunun tek bir cevabı yok. Kurun etkisi şirketten şirkete, hatta aynı şirkette dönemden döneme değişir. Ama hangi şirketin kurdan nasıl etkileneceğini anlamak için bakılacak yerler belli.
Geliri dövizle, gideri TL ile olanlar
Satışlarının büyük kısmını yurt dışına yapan şirketler, örneğin havayolu, savunma, otomotiv ve beyaz eşya ihracatçıları, gelirlerini dolar ya da euro ile elde eder. Maaş, kira gibi giderlerinin bir kısmı ise TL’dir. Kur yükseldiğinde bu şirketlerin TL cinsinden gelirleri giderlerinden hızlı artar.
Yatırımcıların kur yükselişinde ihracatçı hisselerine yönelmesinin nedeni budur. Yalnız bir koşul var: TL’de enflasyon kurdan hızlı artıyorsa, yani TL reel olarak değer kazanıyorsa, ihracatçının TL giderleri dolar gelirinden hızlı büyür ve kâr marjı daralır.
Gideri dövizle, geliri TL ile olanlar
Hammaddesini ya da ürününü yurt dışından alıp Türkiye’de satan şirketler için durum terstir. Akaryakıt, ilaç, elektronik perakende gibi alanlarda kur artışı maliyeti hemen yükseltir. Şirket bu artışı fiyatlarına ne kadar hızlı yansıtabiliyorsa o kadar az etkilenir.
Döviz borcu olanlar
Bilançoya bakarken en çok gözden kaçan kalem döviz borcudur. Dolar cinsinden borcu olan bir şirkette kur yükseldiğinde borç TL olarak büyür ve bu fark, gelir tablosuna kur farkı gideri olarak yansır. Şirketin satışları iyi gitse bile çeyrek sonunda zarar açıklaması mümkündür.
Şirketin döviz pozisyonu, yani döviz varlıkları ile döviz borçları arasındaki fark, bilanço dipnotlarında yer alır. Kur hassasiyetini anlamanın en net yolu budur.
Bankalar
Bankalar BIST 100’ün en ağır sektörüdür ve kurdan çok faiz beklentilerine tepki verir. Kurda sert yükseliş genellikle faiz artışı beklentisini getirdiği için bankalar bu dönemlerde baskı altında kalabilir. Endeksin yönünü sık sık bankaların belirlemesi de bundan.
Yabancı yatırımcı ne yapar?
Yabancı yatırımcı Borsa İstanbul’a dolarla girer ve kazancını dolarla hesaplar. Hisse TL olarak yüzde 20 yükselmiş ama aynı sürede dolar/TL yüzde 25 artmışsa, yabancı yatırımcı zarar etmiştir.
Bu nedenle yabancıların alım satım kararlarında hisse fiyatı kadar TL’nin gidişatı da belirleyicidir. Kurun hızla yükseldiği dönemlerde yabancı çıkışı, kurun dengelendiği dönemlerde yabancı girişi daha sık görülür.
Endeksi dolarla okumak
TL bazında grafik çoğu zaman yukarı bakar, çünkü enflasyon her şeyin TL fiyatını yükseltir. Gerçek performansı görmek için BIST 100’ü dolar/TL kuruna bölmek gerekir. Bu hesabın örneğini BIST 100 endeksi nedir yazısında bulabilirsiniz.
Dolar, euro, BIST 100 ve altının gün içindeki hareketini aynı ekranda görmek için Piyasa Özeti sayfasını kullanabilirsiniz. Kurun sert hareket ettiği günlerde Hisseler sayfasındaki yükselen ve düşen listesine bakmak, piyasanın hangi şirketleri kazançlı, hangilerini kayıplı gördüğünü hızlıca gösterir.