Her akşam “günün en çok yükselen hisseleri” listesi paylaşılır ve bu listenin başında çoğu zaman yüzde 10 civarında yükselmiş hisseler olur. Bu tesadüf değil. Borsa İstanbul’da bir hissenin bir günde gidebileceği mesafe sınırlıdır.
Tavan ve taban nedir?
Pay Piyasası’nda bir hissenin gün içindeki fiyatı, baz fiyatın yüzde 10 yukarısı ile yüzde 10 aşağısı arasında hareket edebilir. Baz fiyat normalde bir önceki günün kapanış fiyatıdır.
- Üst sınıra tavan, alt sınıra taban denir.
- Dün 50,00 TL’den kapanan bir hisse bugün en fazla 55,00 TL’ye çıkabilir, en fazla 45,00 TL’ye inebilir.
Fiyat adımları nedeniyle hesap her zaman tam yüzde 10 çıkmaz, bazen yüzde 9,9 ya da 10,1 görürsünüz.
Tavana gelmek işlemlerin durduğu anlamına gelmez. Tavan fiyattan satmak isteyen olduğu sürece işlem devam eder. Ama tavanda satış tarafı çoğu zaman boştur ve alış tarafında binlerce lot bekler. “Tavan kilitlendi” sözü bu durumu anlatır.
Yeni halka arz olan şirketlerde, sermaye artırımı ya da temettü sonrası baz fiyatı düzeltilen hisselerde farklı kurallar uygulanabilir.
Devre kesici nedir?
Devre kesici, bir hissede ya da genel piyasada çok sert bir hareket olduğunda işlemleri kısa süreliğine durduran bir mekanizmadır. Amaç, panik ya da hata ile verilen emirlerin zincirleme etki yapmasını engellemek.
- Pay bazında devre kesici: Hisse fiyatı gün içinde belirli bir oranda hareket ettiğinde o hissede sürekli işlem durur, bir süre sadece emir toplanır, ardından yeni bir fiyat belirlenerek işlemler devam eder.
- Endeks bazında devre kesici: BIST 100 kısa sürede belirlenen eşiğin üzerinde düşerse bütün Pay Piyasası’nda işlemler bir süreliğine durdurulur.
Bu oranlar ve süreler Borsa İstanbul tarafından belirlenir ve zaman zaman değiştirilir; güncel değerler Pay Piyasası yönergesinde yer alır. Bir hissede devre kesici çalıştığında bu durum KAP’ta da duyurulur.
Yükselenler listesine bakarken
Hisseler sayfasındaki “en çok yükselenler” listesi günün en hareketli hisselerini gösterir. Bu listeyi okurken şu sorular işe yarar:
Neden yükseldi? Sert hareketlerin çoğunun arkasında bir haber vardır: yeni bir ihale, bilanço, bedelsiz sermaye artırımı kararı, ortaklık anlaşması. Listede bulduğunuz hissenin adını KAP’ta aratın. Ortada hiçbir açıklama yokken art arda tavan yapan bir hisse, dikkatli olmanız gereken bir hissedir.
Ne kadar işlem gördü? Yüzde 10 yükselen ama gün boyu birkaç milyon liralık işlem gören küçük bir hisse ile milyarlarca liralık işlem gören bir banka hissesinin yüzde 3’lük hareketi aynı şeyi anlatmaz. Küçük ve az işlem gören hisselerin fiyatını oynatmak kolaydır. Sitedeki tablolarda işlem hacmini bu yüzden fiyatın yanında gösteriyoruz.
Tedbir var mı? SPK ve Borsa İstanbul, olağan dışı fiyat hareketi görülen hisselere brüt takas, kredili işlem yasağı, tek fiyat gibi tedbirler uygulayabilir. Tedbirli bir hissede alım satım kuralları değişir; bu kararlar da KAP’ta yayımlanır.
Düşenler listesine bakarken
En çok düşenler listesi “ucuzlamış hisseler” listesi değildir. Bir hisse sert düşüyorsa ya piyasanın henüz bilmediğiniz bir şey bildiği vardır ya da büyük bir yatırımcı çıkıyordur. Düşüşün nedenini bulmadan “dipten almak” çoğu zaman düşen bıçağı tutmaya çalışmaktır.
Bu listeleri her gün izlemek piyasanın nabzını tutmak için faydalı. Ama alım satım kararı için tek başına yeterli değil. Kararı listedeki sıra değil, şirketin kendisi belirlemeli.