Borsada bir hisseye iki farklı soruyla bakılabilir. Birincisi: “Bu şirket ne kadar eder?” İkincisi: “Bu hissenin fiyatı şu an ne yapıyor?” Birincisinin cevabını temel analiz, ikincisininkini teknik analiz arar.
Temel analiz: şirketin kendisi
Temel analiz yapan kişi şirketin bilançosunu, gelir tablosunu, sektörünü ve yönetimini inceler. Amaç, şirketin gerçek değerini tahmin edip bunu borsadaki fiyatla karşılaştırmaktır.
Borsa İstanbul’daki şirketler finansal tablolarını üç ayda bir KAP’ta yayımlar. Bu tablolardan hesaplanan bazı oranlar hisseleri karşılaştırmak için sık kullanılır:
- F/K (fiyat/kazanç): Şirketin piyasa değerinin yıllık net kârına oranı. F/K’sı 5 olan bir şirket için yatırımcılar her 1 TL’lik yıllık kâra 5 TL ödüyor demektir. Tek başına “düşük F/K ucuzdur” demek yanıltıcı olabilir; kârı düşmesi beklenen şirketlerin F/K’sı da düşük görünür.
- PD/DD (piyasa değeri/defter değeri): Şirketin borsadaki değerinin, bilançodaki öz kaynaklarına oranı. Özellikle bankaları karşılaştırmak için kullanılır.
- Net borç/FAVÖK: Şirketin borcunu, faaliyetlerinden elde ettiği nakit kârla kaç yılda ödeyebileceğini kabaca gösterir. Yüksek olması faiz artışlarında şirketi zorlar.
- Kâr marjları: Satışların ne kadarının kâra dönüştüğü. Aynı sektördeki şirketleri karşılaştırırken işe yarar.
Rakamların yanında sorulması gereken sorular da var: Şirket ne satıyor, kime satıyor? Rakipleri kim? Önümüzdeki yıllarda büyüyecek mi? Yönetim küçük yatırımcıya nasıl davranıyor, temettü dağıtıyor mu?
Temel analiz yavaş çalışır. Ucuz bulduğunuz bir hissenin değerini piyasanın fark etmesi aylar, bazen yıllar sürebilir.
Teknik analiz: fiyatın davranışı
Teknik analiz şirketin ne iş yaptığıyla değil, fiyat ve işlem hacmi grafiğiyle ilgilenir. Arkasındaki fikir şu: piyasadaki bütün bilgi zaten fiyata yansır ve insanlar benzer durumlarda benzer davranır, bu yüzden fiyat hareketleri belli kalıplar oluşturur.
Sık kullanılan araçlar:
- Trend: Fiyat bir süredir yükselen dipler ve tepeler yapıyorsa yükseliş trendi, alçalan dipler ve tepeler yapıyorsa düşüş trendi vardır.
- Destek ve direnç: Fiyatın daha önce düşüşü durdurduğu seviyeler destek, yükselişi durdurduğu seviyeler dirençtir. Bu seviyeler kırıldığında hareketin hızlandığı sık görülür.
- Hareketli ortalamalar: Son 20, 50 ya da 200 günün ortalama fiyatı. Fiyatın bu ortalamaların üstünde ya da altında olması trendin gücü hakkında fikir verir.
- Hacim: Yükselişin arkasında yüksek işlem hacmi varsa hareket daha güvenilir kabul edilir. Düşük hacimle gelen yükselişler kolay geri verilir.
- RSI gibi göstergeler: Fiyatın kısa sürede aşırı yükselip yükselmediğini ya da aşırı düşüp düşmediğini ölçmeye çalışır.
Teknik analiz daha kısa vadeli işlemlerde kullanılır. Zayıf yanı, aynı grafiğe bakan iki kişinin çoğu zaman farklı şeyler görmesidir.
Hangisi daha iyi?
Bu soru, çekiç mi tornavida mı daha iyi diye sormaya benziyor. Uzun süre elde tutmak için hisse seçen biri için temel analiz vazgeçilmezdir. Ne zaman alıp ne zaman satacağına karar vermeye çalışan biri teknik analizden faydalanır.
Pratikte birçok yatırımcı ikisini birlikte kullanır: Temel analizle “hangi şirketler” sorusunu cevaplar, teknik analizle “ne zaman” sorusuna bakar.
Hangi yöntemi kullanırsanız kullanın, sonucu değiştirmeyen bir kural var: bir hisseye ayıracağınız parayı ve yanılırsanız nerede çıkacağınızı işleme girmeden önce belirleyin. Analiz ne kadar iyi olursa olsun piyasa yanılmanız için her zaman yer bırakır.